Van een initiatief naar een rechtsvorm

Juridische en financiële zaken, daar draait het vanavond in De Zaak in Zevenaar om. Vijftien mensen krijgen van notaris Mark Hofman en jurist Joost Kelderman te horen hoe ze van natuurlijk persoon met een burgerinitiatief een rechtspersoon kunnen worden.

Deze avond is een idee van ambtenaar Maikel van der Beek, sinds de start van het Krachtlokaal de grote animator achter het project. Het Krachtlokaal helpt mensen met een mooi idee voor de Zevenaarse wijken of dorpen op weg. Niet met geld, maar met informatie en contacten. Met meedenk en meedoekracht. Maikel signaleerde dat uit een aantal van deze ideeën inmiddels echte burgerinitiatieven waren ontstaan. Waarbij de initiatiefnemers worstelden met de vraag of ze er een rechtsvorm van moesten maken. Hij klopte aan bij Sylvia Verhaar van de Liemerse Uitdaging; zij regelde Mark Hofman van Prick en van Houtum notarissen en  accountant Joost Kelderman van Stolwijk Kelderman accountants.

Risico’s aangaan
Mark is notaris en trapt af. “Als je met een groepje mensen iets doet, bind je alleen elkaar. Dan ben je een clubje mensen of een informele vereniging. Wil je dat bij notariële akte omzetten in een formele vereniging, dan ben je een rechtspersoon. Die gaat rechten en plichten aan en is niet persoonlijk meer aansprakelijk. Een vereniging kent leden en een bestuur, een stichting alleen een bestuur. In een vereniging beslissen de leden, in een stichting het bestuur. Zowel verenigingen als stichtingen moeten zich aan wettelijke regels houden en aan de statuten, dat zijn de regels van de vereniging of stichting zelf. Daarin staan doel, basis, de procedures voor benoeming en het nemen van geldige besluiten en nog veel meer. Tenzij er sprake is van verwijtbaar handelen, zijn bestuursleden van verenigingen en stichtingen voor hun handelen niet hoofdelijk aansprakelijk. Voor een burgerinitiatief is het verstandig een rechtsvorm te kiezen wanneer je risico’s aangaat, zoals een huurcontract voor langere tijd. Een andere reden is om subsidies of sponsorgeld te kunnen verwerven. Voor een vereniging heb je minimaal twee mensen nodig, voor een stichting maar één. Die kan in theorie voorzitter, secretaris en penningmeester in één zijn.”

Niet zelf knutselen!
De kosten komen aan bod. Mark begint lachen. Eén tip: ga niet zelf statuten in elkaar knutselen! Dan moet ik namelijk regel voor regel bekijken of ze niet in strijd zijn met de wet of met elkaar.” De ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) dan. Wanneer is deze handig? Joost: “Als je schenkingen boven de belastingvrijstelling van 2.000 euro gaat ontvangen, kan het interessant zijn. Maar een ANBI-status krijg je niet zomaar en aan schenkingen zijn voorwaarden verbonden. Joost valt Mark bij: “Je mag nu eenmaal niet zomaar geld weggeven in Nederland. Een klein beetje wel, maar niet teveel. Als ontvanger maakt het hoe dan ook niets uit: boven de 2.000 euro moet je schenkbelasting betalen. Als je met regelmaat eens 200, 800 of 1.000 euro krijgt, is zo’n ANBI-status helemaal niet interessant.”Zijn er redenen om überhaupt niet voor een rechtsvorm te kiezen? Joost: “De verplichtingen. Zo moet je een jaarverslag maken over wat je met gelden doet, al is dit vaak vormvrij. Je moet statuten opstellen en ernaar handelen. Om die rompslomp te beperken, kan het interessant zijn jouw initiatief onder te brengen bij een bestaande stichting. Dan is er één groot stichtingsbestuur dat ‘ontzorgt’, zodat je als klein initiatief vooral uitvoerend bezig kunt zijn. Ik vind dat een prachtige constructie, maar helaas willen veel kleine initiatieven het allemaal graag zelf doen.” Er komen vragen over uittreding van bestuursleden. “Als er handtekeningen staan op notariële oprichtingsakte en die bestuurders willen stoppen, moeten oude bestuurders uitschrijven bij KvK en dan zetten nieuwe bestuurders hun handtekening. Daar hoef je niet voor naar een notaris.”

Belastingen
Joost ruimt een groot misverstand uit de weg. “Ook verenigingen en stichtingen betalen, als daar een reden toe is, belasting. Of je wel of niet BTW-plichtig bent, hangt af van of je meedoet aan het economisch verkeer. BTW-plichtig zijn is geen ramp. Je krijgt BTW over gemaakte kosten namelijk terug. En dat kan soms gunstig zijn. Bijvoorbeeld als je als vereniging kaartjes verkoopt tegen het lage en je materialen aanschaft tegen het hoge BTW-tarief. Over vrijwilligersvergoedingen tot 1.500 euro per jaar hoeft geen loonbelasting te worden betaald. De vrijwilligers hoeven het ook niet als inkomsten uit arbeid op te geven.”Joost en Mark denken even na als ze gevraagd wordt naar de drie Gouden Tips bij het oprichten van een vereniging of stichting. Joost: “Vaak is het binnenkrijgen van geld lastig. Denk daarom goed na over iets als een ‘Vrienden van’ of een ‘Club van 100’ om structureel geld binnen te krijgen. Dan heb je direct ook een financieel fundament.”Mark: “Denk aan wederkerigheid. Als je iets aan andere mensen of bedrijven vraagt, probeer eens te bedenken wat je kunt teruggeven.” Joost: “En weet dat je altijd keuzes kunt maken. Bekijk welke vorm bij jouw initiatief past, maak een goede afweging! En denk vooral niet te snel: zo moet het.”

Niet zo ingewikkeld

Nadat Mark en Joost via een welgemeend applaus zijn bedankt, vertelt Antonie van Dam dat ze veel aan de avond heeft gehad. Ze biedt kinderfeestjes aan gezinnen aan die bij de Voedselbank komen en geen geld hebben hun kinderen een feestje te bieden. “Als het doorgroeit, gaat het toch in de papieren lopen. Dan is het handig een Stichting te zijn, bijvoorbeeld om subsidie aan te vragen. Vanavond heb ik geleerd dat je zelf, als één persoon, een stichting kunt starten. Ik had verwacht dat het ingewikkelder zou zijn.” Nan Hoesté maakt zich voor allerlei culturele initiatieven in de stad hard. “Ik kwam hier voor mij Theatercollectief en de Beeldenroute Zevenaar. Het idee om het bij een andere partij aan te haken, zodat je zelf vooral uitvoerend bezig kunt blijven, spreekt me wel aan!”Sjors Kersten en Miranda Blomsa van het initiatief Uniek zijn vanuit het nabijgelegen Duiven gekomen. Sjors: “Het is heel fijn van ervaren mensen te horen hoe je moet beginnen, en ook mooi om bevestigd te zien dat we al op de goede weg waren.” Miranda: “Ik voel op een avond als deze dat het goed is de stap te gaan zetten. Ik heb nu nog scherper waar we naartoe moeten werken.”Sascha Wolkenfelt is van de Bewonersacademie Westervoort. “Die parapluconstructie leek me op voorhand al aantrekkelijk. Ik kom in mijn werk zoveel mensen met initiatieven tegen, nu weet ik wat ik ze het beste kan adviseren.”